વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) ના તાજેતરના ગ્લોબલ ટ્યુબરક્યુલોસિસ (TB) રિપોર્ટ 2025 મુજબ, ભારતે ટીબીના રોગને નાબૂદ કરવાની દિશામાં એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ભારતમાં ટીબીના કેસોના દરમાં 21% નો ધરખમ ઘટાડો નોંધાયો છે, જે વૈશ્વિક ઘટાડાની ગતિ કરતા લગભગ બમણો છે.
રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો
વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ:
- વર્ષ 2024 માં, વિશ્વભરમાં 1.07 કરોડ લોકો ટીબીનો શિકાર બન્યા અને 12.3 લાખ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો.
- ટીબી વિશ્વભરમાં મૃત્યુના ટોચના 10 કારણોમાંનું એક છે.
- વિશ્વના કુલ ટીબી કેસોના 87% કેસ માત્ર 30 દેશોમાં છે, જેમાં ભારત (25%) સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
ભારતની પ્રગતિ:
- કેસોમાં ઘટાડો: 2015 માં દર લાખની વસ્તીએ 237 કેસ હતા, જે 2024 માં ઘટીને 187 થયા છે.
- સારવારનું કવરેજ: ભારતમાં ટીબીની સારવાર લેનારા દર્દીઓની સંખ્યા 53% (2015) થી વધીને 92% (2024) થઈ છે.
- મૃત્યુદરમાં ઘટાડો: મૃત્યુદર દર લાખે 28 થી ઘટીને 21 થયો છે. તેમ છતાં, વિશ્વના કુલ ટીબીના મૃત્યુમાં ભારતનો હિસ્સો હજુ પણ 28% જેટલો મોટો છે.
ભારતમાં ટીબીના કેસો ઘટવા પાછળના મુખ્ય કારણો
ભારત સરકાર અને આરોગ્ય ક્ષેત્ર દ્વારા લેવાયેલા સક્રિય પગલાં આ ઘટાડા માટે જવાબદાર છે:
- ઝડપી નિદાન (Early Detection): ભારત પાસે અત્યારે વિશ્વનું સૌથી મોટું ટીબી લેબ નેટવર્ક છે. મોલેક્યુલર ટેસ્ટિંગ દ્વારા રોગનું વહેલું નિદાન શક્ય બન્યું છે.
- નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ: આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત હેન્ડહેલ્ડ એક્સ-રે મશીનો અને પોર્ટેબલ ડાયગ્નોસ્ટિક ટૂલ્સ દ્વારા અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં પણ તપાસ સરળ બની છે.
- ટૂંકી અને અસરકારક સારવાર (BPaLM Regimen): અગાઉ ડ્રગ-રેઝિસ્ટન્ટ ટીબીની સારવાર 18-24 મહિના ચાલતી હતી, જે હવે નવી દવાઓથી માત્ર 6 મહિના થઈ ગઈ છે.
- સામૂહિક તપાસ (Community Screening): ‘ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાન’ હેઠળ 19 કરોડથી વધુ લોકોની તપાસ કરવામાં આવી, જેમાં લાખો એસિમ્પટમેટિક (લક્ષણો વગરના) દર્દીઓ શોધી કાઢવામાં આવ્યા.
- નિક્ષય પોષણ યોજના: ટીબીના દર્દીઓને પોષણક્ષમ આહાર માટે અપાતી સહાય ₹500 થી વધારીને ₹1,000 પ્રતિ માસ કરવામાં આવી છે.
ટીબી નાબૂદીનો લક્ષ્યાંક: ભારત VS વિશ્વ
| વિગત | ભારતનો લક્ષ્યાંક | વૈશ્વિક લક્ષ્યાંક (WHO) |
|---|---|---|
| નાબૂદીનું વર્ષ | 2025 | 2030 |
| વ્યૂહરચના | Detect – Treat – Prevent – Build (DTPB) | End TB Strategy |
ભારતે વૈશ્વિક લક્ષ્યાંક કરતા 5 વર્ષ વહેલા એટલે કે 2025 સુધીમાં ટીબી મુક્ત થવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. જોકે, 21% નો ઘટાડો પ્રોત્સાહક છે, પણ 100% નાબૂદી માટે હજુ વધુ મહેનતની જરૂર છે.
આપણા માટે પડકારો શું છે?
ટીબીને જડમૂળથી ઉખેડવામાં હજુ પણ અમુક અડચણો નડી રહી છે:
- ગીચ વસ્તી: સ્લમ વિસ્તારોમાં હવાની અવરજવરના અભાવે ચેપ ઝડપથી ફેલાય છે.
- ડ્રગ-રેઝિસ્ટન્ટ ટીબી (MDR): અધૂરી સારવાર અથવા એન્ટિબાયોટિક્સના ખોટા ઉપયોગથી ટીબી વધુ જીવલેણ બને છે.
- ખાનગી સેક્ટરના પડકારો: ઘણા દર્દીઓ પ્રાઈવેટ ડોક્ટરો પાસે જાય છે પરંતુ કેસની જાણકારી સરકારને મળતી નથી, જેનાથી ડેટામાં તફાવત આવે છે.
- અન્ય રોગો: ડાયાબિટીસ, HIV અને કુપોષણને કારણે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોવાથી ટીબી થવાનું જોખમ વધે છે.
નિષ્કર્ષ
ટીબી સામેની લડાઈમાં ભારતે નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. જો આપણે સમયસર નિદાન, સંપૂર્ણ સારવાર અને દર્દીઓને સામાજિક ટેકો આપતા રહીશું, તો ચોક્કસપણે ભારત ‘ટીબી મુક્ત’ બનશે. તમારા પરિવારમાં કે આસપાસ કોઈને 2 અઠવાડિયાથી વધુ ઉધરસ હોય, તો તરત જ નજીકની હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
પ્રશ્ન 1: WHO રિપોર્ટ 2025 મુજબ ભારતમાં ટીબીના કેસોમાં કેટલો ઘટાડો થયો છે?
ભારતમાં 2015 થી 2024 વચ્ચે ટીબીના કેસોના દરમાં 21% નો ઘટાડો થયો છે.
BPaLM સારવાર શું છે?
આ એક નવી પદ્ધતિ છે જે ડ્રગ-રેઝિસ્ટન્ટ ટીબીની સારવારનો સમયગાળો 18-24 મહિનાથી ઘટાડીને માત્ર 6 મહિના કરી દે છે.
નિક્ષય પોષણ યોજના હેઠળ કેટલી સહાય મળે છે?
દર્દીને પોષણ માટે દર મહિને ₹1,000 (કુલ ₹3,000 થી ₹6,000) ની આર્થિક સહાય સીધી બેંક ખાતામાં આપવામાં આવે છે.